Onverwacht Nederland (en een beetje over de grens)

Tag: wandelen

Langbroek: van Sterkenburg tot Sandenburg

De Brink met de historische kerk is het hart van het dorp (Neer)Langbroek. De kerk vormt een fraaie afsluiting van het intieme plein met in het midden een pomp met lantaarn uit 1893. Van de eenvoudig gebouwde gotische kerk uit het einde van de vijftiende eeuw zijn alleen de toren en het koor overgebleven. Het schip van de kerk is in 1870 herbouwd. Achter de kerk ligt het dorpskerkhof met enkele opvallende grafmonumenten van de Langbroekse adellijke families.

Het plein ligt in de schaduw van de drukke Wijkerweg/Cotherweg die de Langbroekerdijk doorsnijdt. Tot ver in de twintigste eeuw was er nog geen sprake van het dorp Langbroek. Oorspronkelijk, en eigenlijk nog steeds, was er sprake van de dorpen Neerlangbroek en Overlangbroek. De naam is samengesteld uit de woorden lang en broek ‘drassig laagland’, met de toevoeging neder ‘lager gelegen, stroomafwaarts’ ter onderscheiding van het hoger gelegen Overlangbroek.

Ridderhofsteden

Langbroek staat bekend om zijn vele kastelen die langs de Langbroekerwetering staan. Voor een verklaring hiervoor moeten we terug in de tijd. Na de afdamming van de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede in 1122 werd op last van de bisschop van Utrecht het moerasgebied tussen de Kromme Rijn en de Utrechtse Heuvelrug ontgonnen. De Langbroekerwetering fungeerde hierbij als ontginningsbasis. De bisschop gaf de gronden in ruil voor politieke steun in leen aan Utrechtse edelen. Deze lieten versterkte woontorens (donjons) bouwen. In 1536 werden de meeste kastelen erkend als ridderhofstad waardoor de eigenaren (ridders) zitting konden nemen in de Staten van Utrecht. Langs de Langbroekerwetering werden behalve kastelen ook boerderijen en een kerk gebouwd.

Sommige woontorens zijn bewaard gebleven, andere zijn in de loop der tijd verdwenen of verbouwd tot kasteel of buitenplaats. Alle kastelen zijn particulier bewoond en niet toegankelijk voor bezoekers. Je kunt van de meeste ridderhofsteden alleen vanaf de weg een glimp opvangen. Op bijzondere dagen gaan de poorten open voor bezoekers.

Van Sterkenburg tot Sandenburg

Ooit stonden er langs de 12,5 km lange Langbroekerwetering 25 kastelen en woontorens. Sterkenburg en Sandenburg vormen twee uitersten, zowel qua afstand als qua bouwstijl. Sterkenburg lijkt met zijn ronde toren van verre op een versterkt kasteel. De geschiedenis van het kasteel gaat terug tot in de dertiende eeuw. In een weiland staat de opvallende duiventoren. Sandenburg, van oorsprong een veertiende-eeuwse woontoren, kreeg in de negentiende eeuw het aanzien van een sprookjeskasteel compleet met torentjes. Rond het kasteel ligt een park in Engelse landschapsstijl met hek, portierswoning, oranjerie en stal in dezelfde stijl als het huis.

Open Tuindagen

Een informatiepaneel bij de parkeerplaats schuin tegenover de kerk geeft suggesties voor vier wandelingen. De groene route (5,5 km) geeft een aardig beeld van het afwisselende landschap van landgoederen, weilanden en bossen. De wandeling voert langs het kasteel Lunenburg en over de landgoederen van Hindersteyn en Weerdesteyn.
Kasteel Lunenburg ligt verscholen tussen hoge bomen. Het landgoed heeft een aangelegde tuin met vijvers rondom de kasteeltoren en wordt omzoomd door een slotgracht waarin zwanen statig heen en weer zwemmen. Een keer per jaar wordt de tuin voor bezoekers opengesteld. Dit jaar is dat op 15 en 16 juni. Behalve een rondwandeling is er een terras, foodtruck, plantenverkoop en een kunstexpositie. Ook het aangrenzende Hindersteyn organiseert op de eerste zondag van juli en van september een Open Tuindag.

Reageren?

Benschop: tussen Boven-  en Benedeneind

Benschop strekt zich uit langs de kaarsrechte Benschopperwetering die de Lopikerwaard doorsnijdt. De bebouwing begint al ten westen van IJsselstein en eindigt na negen kilometer bij de buurtschap Polsbroek. Tussen het Boveneind en Benedeneind ligt het Dorp, de kern van het eigenlijke laagveendorp.

Omstreeks 1200 werd met steun van de heren van IJsselstein een kerk gebouwd. Rond het dorpsplein voor de kerk ontstond in de loop er tijd een kleine kern met een pastorie, school, rechthuis en enige winkeltjes en werkplaatsen van ambachtslieden. Ook nu nog is dit vriendelijke plein met zijn leilinden en dorpspomp het hart van Benschop.

Dorpsplein

De gedenksteen op het hoekpand herinnert aan de schrijver Herman de Man. Zijn ouders hadden hier een kleine winkel. In 1910 verhuisde de familie naar Oudewater. De Man schreef voornamelijk streekromans die zich voor een groot deel afspeelden in de Lopikerwaard. In 1986 hield de televisieserie Het wassende water, gebaseerd op zijn bekendste roman, Nederland gekluisterd aan de buis. De eerste steen van het theekoepeltje werd in 1828 gelegd en heeft altijd tot het hoekhuis behoord. De Grote of Sint-Nicolaaskerk ligt wat achteraf. Tegen de zijgevel is een fraaie zonnewijzer aangebracht.

Je kunt via het kerkhof een rondje om de kerk maken. ‘Godsakker’ staat er boven het toegangshek en bij het verlaten van het kerkhof zijn de indringende woorden ‘Zijt ook gij bereid’ te lezen.
Het huis op de andere hoek draagt het wapen – ‘van goud met een fasce van sabel, eene geëchequeteerde bande van twee tieres van keel en zilver brocherende over het geheel’ – van Benschop. Op deze plek stond tot 1989 het gemeentehuis.

Sint -Victorkerk

Vanaf het plein is de Sint-Victorkerk aan de overkant van het water te zien. In 1887 kregen de katholieken in Benschop een nieuwe stenen kerk ter vervanging van een houten noodkerkje. De kerk werd ontworpen door Alfred Tepe (1840-1920). De architect wordt vaak in één adem genoemd met de tot ver over onze grenzen bekende P.J.H. Cuypers (1827-1921), bouwmeester van onder andere het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam. Beide waren meesters van de neogotiek. De deur staat open en je kunt binnen een kaarsje opsteken in de Mariakapel en een blik werpen op het kleurrijke interieur. Rond de kerk is een spiritueel rustpunt ontwikkeld. De stiltetuin met waterpartij oogt op deze vroege lentedag nog wat kaal maar zal later in het voorjaar bezoekers en recreanten rust en spiritualiteit bieden. 

Rondje Benschop

Bij de brug staat een informatiepaneel van het Wandelroutenetwerk Utrecht. We besluiten tot een korte wandeling rond Benschop. De wandeling gaat voor een groot deel over onverharde paden door het open polderlandschap van de Lopikerwaard. We lopen langs Huis Zeldenrust, een voornaam herenhuis uit het begin van de 19de eeuw. Bij de buren buitelen de lammetjes over elkaar heen, terwijl opgewonden sprongetjes maken. Op deze vroege lentedag zet de schapenboer de deuren van de schuur open en mogen de schapen en lammeren naar buiten om te genieten van de zon en het jonge gras.

Langhuisboerderij

Langs de wetering staan tal van historische boerderijen. Om een van de mooiste boerderijen uit de streek te zien moet je een flink stuk lopen naar het Benedeneind Zuidzijde 279. Hier staat een langhuisboerderij uit 1561 waarvan de voor- en achtergevel nog grotendeels authentiek zijn. Bij een langhuisboerderij heeft het woon- en bedrijfsgedeelte één doorlopende kap. Ook is er nog een 17de-eeuwse betegelde schouw en een in vrijwel oorspronkelijke staat verkerende deel te zien.
Bij knooppunt 48 wacht een onaangename verrassing. Een groot bord meldt dat het wandelpad tussen 15 november en 1 juni gesloten is om de foeragerende ganzen in de winter en de broedende weidevogels in het voorjaar niet te verstoren. Een prima maatregel, maar jammer dat het niet op het informatiepaneel vermeld stond. Een beetje teleurgesteld lopen we terug naar café ’t Plein voor een kopje koffie.

Café ’t Plein
Dorp 220
3405 BJ Benschop
open: do 15-1 uur, vr en za 15-1 uur en zo 14-22 uur.

Reageren?

© 2026 Zwerven door Nederland

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑